Verantwoording
Wordt het belastinggeld goed besteed? Bij 0,48% van de uitgaven ging het niet aantoonbaar volgens de regels.
In het kort
De Algemene Rekenkamer controleerde de € 377,5 mld die het Rijk in 2025 uitgaf. Bij € 1,8 mld (0,48%) ging iets mis of kon de minister niet aantonen dat het volgens de regels ging. De grens die de Tweede Kamer stelde, is 1%. Bij de verplichtingen (toezeggingen om later te betalen) lag dat met 1,26% wel boven de grens. De Rekenkamer vond 42 tekortkomingen in de bedrijfsvoering van ministeries, waarvan 3 ernstig. Aan 193 grote ICT-projecten gaf het Rijk € 1,5 mld uit; de kostenschattingen liggen gemiddeld 45% boven de eerste schatting. En € 4,6 mld aan begroot geld werd niet uitgegeven; nog eens € 5,0 mld schoof door naar latere jaren.
Cijfers over 2025, uit het verantwoordingsonderzoek van de Algemene Rekenkamer, de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk en het Financieel Jaarverslag van het Rijk.Ging het geld volgens de regels?
Wat betekent ‘onrechtmatig’? ‘Onrechtmatig’ is een begrip uit de Comptabiliteitswet: geld dat niet volgens de regels is uitgegeven (een fout), of waarvan de minister niet kan aantonen dat het volgens de regels ging (een onzekerheid). Het zegt niet dat het geld weg of verspild is.
grens 1%
grens 1%
grens 1%
€ 377,5 mlduitgaven van het Rijk in 2025RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), bijlage 2, tabel 1 (p. 46)
€ 1,8 mlddaarvan met fouten of onzekerheden in de rechtmatigheidRealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), bijlage 2, tabel 1 (p. 46)
€ 6,7 mldverplichtingen met fouten of onzekerheden, op € 504,0 mld aan verplichtingenRealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), bijlage 2, tabel 1 (p. 46)
Waar zitten de grootste onzekerheden?
€ 3,6 mldOnzekerheden bij directe gunningen door DefensieInkopen zonder aanbesteding die onvoldoende zijn onderbouwd. Daardoor is onzeker of het geld volgens de regels is besteed.RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), p. 4 en p. 27
€ 4,4 mldOnzekere vaststelling van de Wajong-uitkeringenBij 13% van de dossiers zijn fouten of onzekerheden gevonden; de minister kan niet aantonen om hoeveel euro het gaat. Daarom geldt het hele bedrag als onzeker.RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), p. 4 en p. 28
€ 4,9 mldAfgerekende voorschotten met fouten of onzekerhedenVoor afgerekende voorschotten geldt geen formele tolerantiegrens. Het grootste deel komt van de Wajong (SZW).RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), p. 27
Bedrijfsvoering
42 tekortkomingen bij ministeries, 3 ernstig
Een onvolkomenheid is een tekortkoming in de bedrijfsvoering: IT, administratie, financieel beheer, inkoop, vastgoed of personeel.
40 › 42onvolkomenheden, 2024 › 2025RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), p. 18
3ernstige onvolkomenheden in 2025RealisatieBron: Staat van de rijksverantwoording 2025 (Verantwoordingsonderzoek 2025), p. 18 en p. 22
De belangrijkste bevindingen
- Uitgaven van het Rijk volgens de rijksrekening. De Rekenkamer keurde de rijksrekening 2025 goed, met een kanttekening (p. 3). (Algemene Rekenkamer, bijlage 2, tabel 1 (p. 46))
- Verplichtingen met fouten of onzekerheden, als deel van alle verplichtingen. Boven de tolerantiegrens van 1%, net als elk jaar sinds 2019 (p. 26). (Algemene Rekenkamer, p. 26; bijlage 2, tabel 1 (p. 46))
- Verplichtingen met fouten of onzekerheden. Waarvan € 3,6 miljard door onzekerheden bij directe gunningen door de minister van Defensie (p. 27). (Algemene Rekenkamer, bijlage 2, tabel 1 (p. 46))
- Onvolkomenheden: tekortkomingen in de bedrijfsvoering van ministeries. Een kwart bestaat al 5 jaar of langer (p. 6). (Algemene Rekenkamer, p. 18)
- Ernstige onvolkomenheden. Beveiliging van militaire objecten (Defensie), prestaties van de strafrechtketen (Justitie en Veiligheid) en de financiële administratie (Buitenlandse Zaken). (Algemene Rekenkamer, p. 18 en p. 22)
193 grote ICT-projecten, € 1,5 mld uitgegeven in 2025
ICT-activiteiten met een ICT-deel van minstens € 5 miljoen, zoals gemeld op het Rijks ICT-dashboard (ministeries, Rechtspraak, Defensie zonder wapensystemen en zbo's; zonder geheime activiteiten).
184 › 193grote ICT-activiteiten, 2024 › 2025RealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.1 (p. 75)
€ 1.453 mlnuitgegeven in 2025 (2024: € 1.231 mln)RealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.1 (p. 75)
€ 4.726 mlnverwachte uitgaven aan lopende grote ICT-activiteiten in 2026 en later. Voor 173 nog af te ronden activiteiten.RamingBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.1 (p. 75)
19activiteiten afgerond in 2025RealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.1 (p. 75)
45%gemiddelde bijstelling van de kostenschatting ten opzichte van de eerste schattingRealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.3 (p. 81)
47iCT-activiteiten met een kostenbijstelling van meer dan 10 procentRealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.3 (p. 81)
52iCT-activiteiten met een herijking in 2025RealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.3 (p. 81)
70%grote ICT-activiteiten met minstens één kwaliteitstoetsRealisatieBron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, § 3.8.2 (p. 77)
- Kostenschatting. Voor de ICT-activiteiten die in het jaar actief waren: hoeveel de actuele kostenschatting gemiddeld afwijkt van de eerste schatting. De bijstelling kan ook in eerdere jaren zijn gedaan. Activiteiten zonder eerste schatting tellen niet mee. Volgens het Rijk stijgt dit percentage de afgelopen jaren; de geschatte doorlooptijd is gemiddeld ruim vijf jaar.
- Herijking. Een herijking is een grote wijziging waarbij scope, kosten en doorlooptijd opnieuw worden bekeken. Meest genoemde redenen in 2025: tegenvallers binnen de activiteit, interne scopewijzigingen en aangepaste doelen of eisen.
- Kwaliteitstoetsen. Kwaliteitstoetsen: oordelen van de CIO, adviezen van het Adviescollege ICT-toetsing, gateway reviews en externe toetsen. Afspraak is dat elke grote ICT-activiteit vóór de start een positief CIO-oordeel heeft; die doelstelling wordt niet gehaald.
Onderuitputting
€ 4,6 mld begroot, maar niet uitgegeven in 2025
Onderuitputting ontstaat als niet al het begrote geld wordt uitgegeven, onder andere door krapte op de arbeidsmarkt. Een deel mogen ministeries meenemen naar het volgende jaar (de eindejaarsmarge).
€ 4,6 mldonderuitputting in 2025 (2024: € 6,0 mld)RealisatieBron: Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 (Kamerstuk 36 945, nr. 1), § 2.1.1 (p. 20); tabel 2.1.1.2: € 4.626 mln
€ 5,0 mldkasschuiven: begroot geld doorgeschoven naar latere jaren in 2025RealisatieBron: Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 (Kamerstuk 36 945, nr. 1), § 2.1.1 (p. 20); tabel 2.1.1.3: per saldo € 5.012 mln
€ 9,6 mldsamen in 2025Volgens het Financieel Jaarverslag een trendbreuk: van 2021 tot en met 2024 namen onderuitputting en kasschuiven elk jaar toe.RealisatieBron: Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 (Kamerstuk 36 945, nr. 1), § 2.1.1 (p. 20); ook Rekenkamer p. 32
Als een ministerie verwacht dat geld in het jaar niet wordt uitgegeven, kan het de uitgave uitstellen naar een later jaar. Dat geld komt dan later alsnog tot besteding.
Onderuitputting per begroting, 2025
Groen: minder uitgegeven dan begroot. Goud: meer uitgegeven dan begroot.Bron: Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 (Kamerstuk 36 945, nr. 1), tabel 2.1.1.2 (p. 22)Wat deze cijfers wel en niet zeggen
- ‘Onrechtmatig’ betekent niet ‘verspild’ of ‘gestolen’. Vaak gaat het om regels die niet goed zijn gevolgd, of om bewijs dat ontbreekt.
- Rechtmatig is ook niet hetzelfde als doelmatig: geld kan volgens de regels zijn uitgegeven en toch weinig opleveren.
- Onderuitputting is niet per se slecht nieuws: het kan ook gaan om projecten die later starten. Een deel van het geld komt later alsnog tot besteding.
- De ICT-cijfers gaan alleen over de grote projecten (zie de afbakening hierboven), zoals de ministeries ze zelf melden op het Rijks ICT-dashboard.